ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಮಹಾ ವಿಕಸನ - ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳವರೆಗಿನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪಯಣ

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, 1957 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿಯು ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾಗತಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ (e-₹), ಯುಪಿಐ (UPI) ಮತ್ತು ಪಾಲಿಮರ್ (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್) ನೋಟುಗಳಂತಹ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ.

ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ವರದಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು: ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿ (1957)

ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ಇತಿಹಾಸ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಅದು 1957 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 'ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿ' (Decimal Coinage). ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಹಣಕಾಸು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಿತ್ತು. ಆಗ 1 ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು 16 ಆಣಾಗಳಾಗಿ, 64 ಪೈಸೆಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ 192 ಪೈಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೈನಂದಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು.

1957 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅನ್ವಯ, ಹಳೆಯ ಆನಾ ಮತ್ತು ಪೈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಬದಲಾಗಿ, ಸರಳವಾದ ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು 1 ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು 100 ಪೈಸೆಗಳಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗೊಂದಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಇದನ್ನು 'ನಯಾ ಪೈಸಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ನಂತರ 1964 ರಲ್ಲಿ 'ನಯಾ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯು ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳಗೊಳಿಸಿತು.

Also Read

ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ RBI ಗುಡ್‌ನ್ಯೂಸ್ - ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2027ರಿಂದ ಹೊಸ ಬಡ್ಡಿದರ ನಿಯಮ ಜಾರಿ ಸಾಧ್ಯತೆ!!

ಇತ್ತೀಚಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ: ಯುಪಿಐ (UPI) ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಹಣಕಾಸು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೃಶ್ಯ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (UPI) ಕ್ರಾಂತಿ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಭಾರತೀಯರು ಹಣಕಾಸು ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ.

ಯುಪಿಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಭೌತಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಿದೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಯೂಆರ್ (QR) ಕೋಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಬೀದಿಬದಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಹಿವಾಟುಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಿಂದ ಖಾತೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇಂದು ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಯುಪಿಐ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಭವಿಷ್ಯದ ಕರೆನ್ಸಿ: ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ (e-₹ ಅಥವಾ CBDC)

ಕ್ರಿಪ್ಟೋಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಹಾವಳಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI), ದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪವಾದ 'ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕರೆನ್ಸಿ' (CBDC - Central Bank Digital Currency) ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ (e-₹) ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಇದು ನಾವು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಷ್ಟೇ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕರೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:

1. ನಗದು ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣ, ಸಾಗಣೆ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹಾಳಾದ ನೋಟುಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವೆಚ್ಚ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
2. ವೇಗದ ವಹಿವಾಟು: ಅಂತರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ (Inter-bank) ವಹಿವಾಟುಗಳು ಮತ್ತು ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸೆಟಲ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
3. ಸುರಕ್ಷತೆ: ಇದು ಬ್ಲಾಕ್‌ಚೈನ್ ಅಥವಾ ವಿತರಿಸಿದ ಲೆಡ್ಜರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ, ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದು ನಕಲು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಅಧಿಕೃತ ಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ಗಳು ಆರ್‌ಬಿಐನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.

ನಗದು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ: ಪಾಲಿಮರ್ (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್) ನೋಟುಗಳು

ಭೌತಿಕ ನಗದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಭೌತಿಕ ನೋಟುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪಾಲಿಮರ್ (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್) ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿ-ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳು ಅತಿ ಬೇಗನೇ ಕೊಳೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಹರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ವಂಚಕರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ₹10 ಮತ್ತು ₹20 ಮುಖಬೆಲೆಯ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳ ವಿಶೇಷತೆಗಳು:

1. ಜಲನಿರೋಧಕ ಮತ್ತು ಬಾಳಿಕೆ: ಈ ನೋಟುಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆದರೂ ಹಾಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ 3-4 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.
2. ಸುಧಾರಿತ ಭದ್ರತೆ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತಲಾಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕ ವಿಂಡೋಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದರಿಂದ, ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ (Fake Notes) ಹಾವಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು.

1957 ರ ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೇಗೆ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿತೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಇಂದಿನ ಯುಪಿಐ, ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಯಿ (e-₹) ದೇಶವನ್ನು 'ಕ್ಯಾಶ್‌ಲೆಸ್' ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಭಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದು ಕಂಡುಬರಲಿದೆ. ಹರಿದುಹೋಗುವ, ಕೊಳೆಯಾಗುವ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಈಗ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರೂಪದ ನೋಟುಗಳು ಬರಲಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಿಂದ ₹10 ಮತ್ತು ₹20 ಮುಖಬೆಲೆಯ ಪಾಲಿಮರ್ (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್) ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ (Pilot Project) ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಜಾರಿಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಪೂರೈಕೆದಾರರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರ್‌ಬಿಐ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.

ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರ್‌ಬಿಐನ ನೋಟು ಮುದ್ರಣ ಘಟಕವಾದ 'ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟ್ ಮುದ್ರಣ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BRBNMPL), ಸುಧಾರಿತ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಾಲಿಮರ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು (Polymer Substrate Sheets) ಪೂರೈಸಬಲ್ಲ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಆಸಕ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು (Expression of Interest - EoI) ಆಹ್ವಾನಿಸಿದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣದತ್ತ ಇಟ್ಟಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾವು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕಾಗದದ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ (Cotton Paper) ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಪಾಲಿಮರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೋಟುಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ (UK), ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ:

ದೀರ್ಘ ಬಾಳಿಕೆ: ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ 3 ರಿಂದ 4 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ನೀರು ಮತ್ತು ಕೊಳಕು ನಿರೋಧಕ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮಿಶ್ರಣವಿರುವುದರಿಂದ ಇವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆದರೂ ಹಾಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಧೂಳು, ಎಣ್ಣೆ ಜಿಡ್ಡು ಅಥವಾ ಕೊಳಕನ್ನು ಇವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ನಕಲಿ ನೋಟು ತಡೆ (Anti-Counterfeiting): ಈ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಕಿಟಕಿಗಳು (Transparent Windows) ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು (ಕೌಂಟರ್‌ಫೀಟ್ ಕರೆನ್ಸಿ) ತಯಾರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ₹10 ಮತ್ತು ₹20 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿವೆ. ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ, ತರಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೀಗೆ ದೈನಂದಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವು ಅತಿ ಬೇಗನೇ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕೊಳೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

ನೋಟುಗಳ ಈ ಸחי ಸವಕಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಕಡಿಮೆ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ₹50, ₹100 ಮತ್ತು ₹500 ರಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನೂ ಪಾಲಿಮರ್ ರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್‌ಬಿಐ ಆಲೋಚಿಸಲಿದೆ. ಭಾರತವು ಒಂದು ದಶಕದ ಹಿಂದೆಯೂ ಇಂತಹ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಯೋಗದ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿತ್ತಾದರೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅದು ಜಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಬಾರಿ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವ ಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಈಗ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳು ಅಮಾನ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ (Demonetisation). ಆರ್‌ಬಿಐ ಯಾವುದೇ ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳ ರದ್ದತಿ ಅಥವಾ ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆಯ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ.

ಹೊಸ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ, ಅವು ಸದ್ಯ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಗದದ ₹10 ಮತ್ತು ₹20 ನೋಟುಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿವೆ. ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ವಾಪಸ್ ಬಂದಾಗ ಅವುಗಳ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಮುಂದಿನ ಅಧಿಕೃತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐ ತನ್ನ ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಲಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಲಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಹೊಸ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವ ವೆಚ್ಚ (Replacement Cost) ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿದೆ. ದೇಶದ ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಲಿದ್ದು, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಇದು ಹೊಸ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಲಿದೆ.