ಷೇರು ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ - ದೀಪಿಂದರ್ ಗೋಯಲ್ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಸೂತ್ರವೇನು?

ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ: "ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಬೃಹತ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾಲು ಹೊಂದುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತ." ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಟೆಕ್ ಕಂಪನಿಯಾದ ಝೊಮ್ಯಾಟೊದ (ಈಗಿನ ಎಟರ್ನಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ದೀಪಿಂದರ್ ಗೋಯಲ್ ಅವರ ಪಯಣ ಈ ಮಾತಿಗೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕಥೆಯು ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಷೇರುಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾಠವಾಗಿದೆ.

ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಕುಸಿತ, ಆದರೆ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಸುಮಾರು 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೀಪಿಂದರ್ ಗೋಯಲ್, ಇಂದು ಕೇವಲ 4.4% ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಅವರ 4.4% ಪಾಲಿನ ಮೌಲ್ಯವೇ ಸುಮಾರು ₹12,000 ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು? ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವೇ 'ಈಕ್ವಿಟಿ ಡೈಲ್ಯೂಷನ್' (Equity Dilution) ಅಥವಾ ಷೇರುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ.

ಈಕ್ವಿಟಿ ಡೈಲ್ಯೂಷನ್ ಎಂದರೇನು?

ಯಾವುದೇ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪಡೆಯುವಾಗ, ಕಂಪನಿಯು ಹೊಸ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟು ಷೇರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರ (Founders) ಷೇರು ಪಾಲು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ಷೇರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು (Valuation) ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೀಪಿಂದರ್ ಗೋಯಲ್ ಅವರು ಝೊಮ್ಯಾಟೊವನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್‌ನಿಂದ ಇಂದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ (Listed) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವಾಗ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಈ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಬಂಡವಾಳವು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.

ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ

ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ಸ್ಥಾಪಕರಿಗೆ 'ಡೈಲ್ಯೂಷನ್' ಎನ್ನುವುದು ನಷ್ಟವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ. ಹೊರಗಿನ ಬಂಡವಾಳದ ಮೂಲಕ ಸಿಗುವ ತಜ್ಞತೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಜಾಲವು (Strategic Partnerships) ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ದಿಗ್ಗಜರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೆಫ್ ಬೆಜೋಸ್ (ಅಮೆಜಾನ್), ಮಾರ್ಕ್ ಜುಕರ್‌ಬರ್ಗ್ (ಮೆಟಾ), ಎಲೋನ್ ಮಸ್ಕ್ ಮುಂತಾದ ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯಮಿಗಳೂ ಸಹ ಇದೇ ಹಾದಿಯನ್ನು ತುಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಪನಿ ಬೆಳೆದಂತೆ ಅವರ ಷೇರುಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಆ ಪಾಲುಗಳ ಮೌಲ್ಯವು ಗಗನಕ್ಕೇರಿದೆ.

ಸಮತೋಲನದ ಮಹತ್ವ

ಹಾಗೆಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮನಸೋಇಚ್ಛೆ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಾರದು. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಮತೋಲನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಡೈಲ್ಯೂಷನ್ ಆದರೆ ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಕರಿಗೆ ಇರುವ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗಬಹುದು. ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯ ಜೀವನಚಕ್ರದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದೀಪಿಂದರ್ ಗೋಯಲ್ ಅವರ ಜೀವನಪಾಠ

ದೀಪಿಂದರ್ ಗೋಯಲ್ ಅವರ ಪಯಣ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವ ಪಾಠಗಳೆಂದರೆ:

1. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಿಂತ ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.
2. ಬೆಳವಣಿಗೆಯೇ ಆದ್ಯತೆ: ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಬೇಕಾದ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗಾಗಿ ಷೇರುಗಳ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬಹುದು.
3. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೌಲ್ಯ: ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರದ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಬದಲು, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಬೃಹತ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ಸವಾಲು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ.

ಝೊಮ್ಯಾಟೊವನ್ನು ಎಟರ್ನಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಗಿ ಮರುಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗೋಯಲ್ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಥೆಯು ಕೇವಲ ಹಣದ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಇದು, "ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿಯ ಮಾಲೀಕನಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವದ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಕೆಲಸ" ಎಂಬುದನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.